Vừa qua, tại phiên họp liên quan đến việc xây dựng pháp luật, Chính phủ đã thống nhất yêu cầu Bộ Xây dựng xây dựng những quy định cụ thể về thời gian sử dụng các nhà chung cư trong dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi). Theo đó, thời hạn sử dụng các công trình chung cư sẽ được quy định dựa trên niên hạn xây dựng công trình. Thêm vào đó, Bộ Xây dựng cũng sẽ làm rõ các phương án xử lý đối với các nhà chung cư khi hết thời hạn sử dụng, bao gồm quyền và nghĩa vụ của chủ sở hữu liên quan đến việc tiếp tục sử dụng đất để xây dựng lại và nghĩa vụ tài chính khi cần thay thế.

Theo Viện Nghiên cứu Đánh giá Thị trường bất động sản Việt Nam (VARS IRE), quy định này được hy vọng sẽ tạo khung pháp lý rõ ràng hơn cho việc xây dựng lại những chung cư cũ. Điều này sẽ đồng thời thay đổi cách thức định giá căn hộ trên thị trường bất động sản, nơi mà như VARS IRE nhận định, căn hộ chung cư đang đóng vai trò dẫn dắt trong bối cảnh đô thị hóa ngày càng tăng ngay tại các thành phố lớn.
Những năm qua, tốc độ đô thị hóa tại Việt Nam đã tạo ra áp lực lớn trong việc cung cấp nhà ở cho người dân. Quỹ đất tại những khu vực có hạ tầng hoàn chỉnh đang ngày càng hạn chế, vì vậy, việc phát triển nhà ở theo hướng tiết kiệm đất và tối ưu hóa không gian sống trở thành lựa chọn hợp lý. Căn hộ chung cư, không chỉ là sản phẩm bất động sản thông thường, mà còn là phần quan trọng trong sự phát triển đô thị.
Sự thay đổi trong chính sách quản lý các chung cư cũ không chỉ ảnh hưởng đến người mua nhà mà còn có tính lan tỏa, tác động đến các chủ đầu tư dự án, ngân hàng và nhiều kỹ nghệ liên quan khác.
Việc quy định thời hạn sử dụng theo niên hạn công trình không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng yêu cầu về kỹ thuật và an toàn mà còn liên quan trực tiếp đến giá trị tài sản của người sở hữu. VARS IRE chỉ ra rằng, nếu được quản lý đúng cách, vòng đời của các công trình có thể mở ra nhiều cơ hội mới cho việc tái thiết và phát triển nguồn cung căn hộ tại những khu vực đã phát triển.
Theo các chuyên gia, việc chủ động chuẩn bị cơ chế tái thiết từ sớm có thể tạo điều kiện thuận lợi cho việc thay thế nguồn cung các căn hộ, nhằm tránh được tình trạng xuống cấp kéo dài. Khi nguồn cung căn hộ được duy trì liên tục và dễ dàng dự đoán được, việc cân bằng giữa cung và cầu trên thị trường sẽ được cải thiện. Điều này có thể góp phần giảm áp lực giá cả, nhất là tại những khu vực có nhu cầu cao.
Theo VARS IRE, nếu một cơ chế tái thiết được triển khai một cách hiệu quả, niên hạn công trình không nhất thiết sẽ làm giảm giá trị của các căn hộ chung cư. Ngược lại, một quy trình rõ ràng trong việc kiểm định, cải tạo hay xây dựng lại có thể tạo lập vòng đời tài sản minh bạch hơn.
Tuy nhiên, tổ chức này cũng lưu ý rằng, do căn hộ hiện đang giữ vị trí quan trọng trong thị trường, các quy định liên quan đến quyền của chủ sở hữu, cơ chế tái thiết và nghĩa vụ tài chính chưa được thiết kế rõ ràng có thể tạo ra các ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý người mua, kế hoạch đầu tư của doanh nghiệp và quyết định cấp tín dụng từ các tổ chức tài chính.
Công ty Cổ phần Chứng khoán MB (MBS) nhận định rằng trong ngắn hạn, nhu cầu đối với các chung cư sở hữu lâu dài có thể gia tăng trước khi luật mới có hiệu lực. Tuy nhiên, MBS cũng dự báo rằng mức tăng này có thể không mạnh do nhà đầu tư vẫn giữ tâm lý thận trọng khi đối mặt với lãi suất cao.
Về dài hạn, MBS cảnh báo rằng quy định niên hạn sử dụng sẽ làm cho các căn hộ có thời hạn ngắn trở nên ít hấp dẫn hơn đối với các dòng tiền đầu tư. Tâm lý của nhà đầu tư thường thiên về các sản phẩm lâu dài, điều này có thể làm phân khúc căn hộ thấp tầng và đất nền tăng giá trị.
Một số chuyên gia cho rằng việc áp dụng quy định niên hạn công trình không đồng nghĩa với việc giá chung cư sẽ đồng loạt giảm. Điều này sẽ thực tế phản hồi qua thị trường mua bán nhà đất. Các yếu tố như loại hình sản phẩm, thời gian sử dụng còn lại, vị trí và chất lượng dự án sẽ quyết định giá trị căn hộ. Cơ chế pháp lý khi công trình hết niên hạn cũng là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến giá cả.
Việc quy định thời gian sử dụng nhà chung cư theo niên hạn công trình sẽ có những tác động sâu rộng đến thị trường bất động sản, từ tâm lý người mua cho đến diễn biến giá cả. Điều này không chỉ tạo ra hành lang pháp lý rõ ràng hơn cho việc xây dựng lại chung cư cũ mà còn có thể mở ra những hướng đi mới cho phát triển nhà ở tại các khu vực đô thị đang trong quá trình phát triển.